Yazar

Alperen KÖK

Kategori

Gastronomi

Yayınlanma Tarihi

Şubat 19, 2021

Yazar Instagram

alperenkok

Gıdaların üzerinde bulunan etiketler ambalajlı gıdaların laboratuvar analizleriyle belirlenen besin öğelerinin (protein, yağ, vitamin, mineral vb.) miktarları ve tüketicilerin günlük tüketmesi gereken besin öğelerinin birey ihtiyacının kaçta kaçını karşıladığının yüzde olarak belirtildiği bilgilendirme metinleridir (Özgen, 2004).  Gıdaların üzerinde bulunan etiketler, tüketicilerim ürünlerle ilgili doğru bilgiye erişebildiği, doğru ürün seçimi yapabildikleri ve bunun yanı sıra yanlış bilgilerden korunmalarını sağlamaları açısından gıda güvenliğinin önemli adımlarından biri olarak kabul edilir (Cheftel, 2005).

Dengeli beslenmek için besinlerin üzerinde yazan etiketleri doğru okumak ve doğru değerlendirmek gerekiyor. Son yıllarda hazır gıdaların içerikleri ile ilgili bilinç düzeyi giderek yükseliyor. Artık pek çok kişi, yediği besinin neler içerdiğini bilmek, buna göre sağlıklı ve dengeli beslenmek istiyor. Günlük hayatın her anında önümüze çıkan hazır gıdaların etiketlerinde yazanlar ne anlama geliyor? Bunu doğru okuyan bireyler, sağlıklı beslenme konusunda önemli bir adım atmış oluyorlar (Meşrubatçılar, 2020).

Gıda etiketlerini doğru olarak okunup algılanabilmesi için gereken adımlar;

Porsiyon kontrolünü dikkatli ayarlamak gerekiyor

Gıda etiketlerinde sıklıkla karşımıza çıkan; “100 gramda …”, “1 porsiyon 15 gram” gibi ifadeler son derece önem arz etmektedir. Bu ifadeler besinlerin porsiyon miktarını anlamamıza katkı sağlar. Örneğin; tuzlu bir bisküvinin etiketinde, 100 gram içeriğindeki tuz belirtiliyor ve kişi günlük tuz alım miktarına uygun olduğunu düşünüyor. Fakat bu bisküvinin paketi 200 gram ise ve tamamı tüketildiyse, iki katı kadar tuz alınmış olunuyor. Bu nedenle etiketi doğru yorumlayabilmenin en önemli koşulu besin etiketinde verilen miktar ile kişinin tükettiği miktarı eşlemek oluyor.

Kalori kontrolü önemli

Yapılan çalışmalar, besinleri satın alırken kalori kontrolü yapanların gün içinde daha az kalori aldığını ve sağlıklı besinlere daha çok yöneldiğini ortaya koyuyor. Ürünü satın alırken kalori kontrolü yapmak kişiyi başta obezite olmak üzere birçok kronik sağlık sorunundan koruyor. Ancak kalori kontrolü yaparken tüketilen miktar ile eşleme yapmak yine çok önemli. Örneğin; 100 kalorilik bir mini kekten 3 adet yendiğinde bir akşam yemeğine eş kalori alınmış oluyor. Bununla birlikte “light” ibaresi olan gıdaların nasılsa az kalorili diyerek fazla tüketilmesi de son derece zararlı. Çünkü light ürün olması kalori içermediği ve sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmiyor. Kontrolsüz tüketim gereksiz enerji alımına neden olabiliyor.

Azalt-artır-dengele: Gıda etiketlerinin bir diğer adımını oluşturan bu basamakta etiket üzerindeki ifadelere göre azaltma, artırma ve dengelenmesi gereken içerikler inceleyecek olursak;

Azaltılması gerekenler

Doymuş yağ: Fazla doymuş yağ alımı, kalp ve damar hastalıkları, obezite ve kanser riskini artırır. Bu nedenle 1 paket üründe 1 gramdan daha az doymuş yağ olması gerekir.

Trans yağ: Trans yağ kalp damar hastalıklarını tetikler. Alınan ürünlerin trans yağ içermemesine veya 1 paketinde en fazla 0,5 gram içermesine dikkat etmek gerekir.

Kolesterol: Kalp-damar sağlığı için ürünlerdeki kolesterol miktarının da minimum düzeyde olması gerekir. Bunun için paketinde 20 mg’dan daha az kolesterol içeren gıdaları tercih etmek önem taşır.

Tuz: Paketli gıdaların 100 gramının 1,25 gramdan fazla tuz içermemesi gerekir. Fazla tuz alımı; yüksek tansiyon, kalp hastalıkları, felç, mide-bağırsak hastalıkları, kanser gibi kronik hastalıklara neden olabilir.

Sodyum (Na): Tuzun bir bileşeni olan sodyum, başta hipertansiyon olmak üzere damar ve böbrek sağlığı üzerinde olumsuz etkiler bırakır. Özellikle fazla tuz içeren kraker, tuzlu bisküviler, salça, zeytin, fazla tuz eklenmiş ekmekler, turşu, konserveler gibi salamura gıdalar fazla sodyum içerir. Tuz tüketiminde günlük olarak 5 gram (1 tepeleme çay kaşığı) geçilmemeli. Bu nedenle paketli gıdalarda 100 kalori başına 120 mg’dan fazla sodyum içeren ürünlerin tüketilmemesi önem taşır. Bunun yanı sıra MSG diye geçen Monosodyumglutamat içerikli ürünleri de gebe, emzikli, çocuk ve yüksek tansiyon, kalp hastalıkları, felç, mide-bağırsak hastalıkları, böbrek hastalıkları ve kanser gibi kronik sağlık sorunları olan kişilerin tercih etmemesi gerekir.

Şeker: Paketli bir ürünün her porsiyonunda en fazla 9 gram şeker bulunması gerekir. Şeker içeren gıdalara gün içinde sıkça yer vermek, insülin hormonunun fazla salgılanmasına; bu da damar harabiyeti ve karaciğer yağlanması gibi sorunlara yol açabilir. Ayrıca etikette yarı beyaz şeker, rafine şeker, şeker çözeltisi, invert şeker şurubu, glukoz şurubu, susuz dekstroz, früktoz şurubu, mısır şurubu, maltoz şurubu ve ham kamış şekeri gibi ibareler de o üründe şeker olduğunu gösterir. Bununla birlikte kutu içeceklerin de şeker ilaveli olduğunu ve abartıldığında alınması gereken günlük şeker miktarının çok üstüne çıkılmasına neden olabileceğini unutmamalı. Bu nedenle sodanın sade ve meyve sularının “yüzde 100 doğal” ve “şeker ilavesiz” ibareli olması da çok önemli.

Dengelemeniz gerekenler 

Karbonhidrat, protein ve yağ: Gıda etiketi okurken karbonhidrat açısından eklenti şekeri az, bol lifli ve yağ açısından trans ve doymuş yağı az ürünleri seçmek, bu üç bileşenin dengeli bir şekilde alınması için yeterli olur.

Artırmanız gerekenler

Lif: Bağırsakların koruyucu kalkanı, kabızlık düşmanı lif, hazır besinlerde özellikle bisküvi, ekmek gibi tahıllı gıdalarda yer aldığından paketli ürünlerin liften zengin olmalarına özen göstermek gerekir. Bunun için 1 pakette 7 gramdan fazla lif içeren besinler tercih edilmeli.

Vitaminler-mineraller: Vitamin ve minerallerin alınmasında bir engel yoksa gıda etiketinde A vitamini, C vitamini, B vitamini, potasyum, kalsiyum, demir yazan gıdaları tercih etmek sağlık açısından avantaj sağlar.

Gıda etiketlerinde bunlara dikkat

Yüzde işareti: Genellikle ‘% Günlük Değer’, ‘% GD’, ‘% RDA’, ‘% Daily Value’ veya sadece ‘%’ olarak yer alan yüzde işareti, satın aldığınız bir üründeki değerin (örneğin kalsiyum) günlük ortalama ihtiyacın ne kadarını karşıladığını gösterir.

Gluten içerir: Buğdayda bulunan bir protein türü olan gluten, başta çölyak olmak üzere, bazı kişilerde hassasiyete yol açarak, sindirim ve emilim problemine neden olabilir.

Laktoz içerir: Süt ve süt ürünlerinde yer alan bir karbonhidrat olan laktoz, bazı kişilerde şişkinlik, gaz, ishal, kabızlık gibi rahatsızlıklara yol açabildiğinden kişilerin gıda etiketindeki bu ibareye dikkat etmesi gerekir (Acıbadem Hayat, 2020).

KAYNAKÇA

Acıbadem Hayat. (2020). https://www.acibademhayat.com/gida-etiketlerini-dogru-okuma-tuyolari (Erişim Tarihi: 21.08.2020)

Cheftel, J.C. (2005). Food and nutrition labeling in the European Union. Food Chemistry, 93, 531-550.

Meşrubatçılar. (2020). https://www.mesrubatcilar.org/haber/gida-etiketlerini-dogru-okuma-yontemleri (Erişim Tarihi: 21.08.2020)

Özgen, L. (2004). Tüketicilerin Besin Etiketi Okuma Alışkanlıkları, Beslenme Etiketi Ve Ambalaj Tercihleri İle İlişkili Faktörler. Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara