Haydi, gelin sizinle televizyonlarda, sosyal paylaşım sitelerinde gördüğümüz sıfır atık nedir bir inceleyelim.

Yazar

İrem Zeliha Tavus

Kategori

Gastronomi

Yayınlanma Tarihi

Ekim, 6, 2020

Yazar Instagram

iremzelihatavus

Neymiş bu sıfır atık?
“Sıfır Atık”, israfın önlenmesini, kaynakların daha verimli kullanılmasını, oluşan atığın miktarının azaltılmasını, etkin toplama sisteminin kurulmasını, atıkların geri dönüştürülmesini kapsayan atık önleme yaklaşımı olarak tanımlanan bir hedeftir.
Atıkların geri dönüşüm ve geri kazanım süreci içinde değerlendirilmeden bertarafı hem maddesel hem de enerji olarak ciddi kaynak kayıpları yaşanmasına neden olmaktadır.
Son yıllarda tüm dünyada bireysel, kurumsal ya da belediye genelinde sıfır atık uygulama çalışmaları yaygınlaşmaktadır.
Yukarıdaki yazıya baktığımız zaman yapmak Sıfır Atığın istediklerini şu şekilde sıralayabiliriz:
İsrafı önlemek
Doğal kaynakları verimli kullanmak
Atık miktarını azaltmak
Atıkları kaynağında ayrıştırmak
Atıkları geri kazanarak ekonomiye katma değer sağlamak

Sıfır atık yaklaşımının esas alınması ile sağlanacak avantajlar;
Verimliliğin artması,
Temiz ortam kaynaklı olarak performansın artması,
İsrafın önüne geçildiğinden maliyetlerin azaltılması,
Çevresel risklerin azalmasının sağlanması,
Çevre koruma bilincinin kurum bünyesinde gelişmesine katkı sağlandığından çalışanların “duyarlı tüketici” duygusuna sahip olmasının sağlanması,
Ulusal ve uluslararası pazarlarda kurumun “Çevreci” sıfatına sahip olmasının sağlanması, bu sayede saygınlığının arttırılmasıdır.

Sıfır Atığın ne olduğunu öğrendik şimdi bakalım neden Sıfır Atık?
Doğal kaynaklar, küresel ekonominin işleyişini ve yaşam kalitesini desteklemektedir. Bu kaynaklar yakıtlar, mineraller ve metaller gibi ham maddeler ile birlikte gıda, toprak, su, hava, biokütle ve ekosistemleri de içermektedir. İyi işleyen bir ekonomi, doğal kaynakların ve ham maddelerin kesintisiz akışına bağlıdır.

Kaynakların sürdürülebilir ve verimli bir şekilde yönetimi, günümüzde kaçınılmaz bir gereklilik durumundadır. 1900 yılına göre bugün,
Kişi başına enerji tüketimi 3 katına,
Ham madde kullanımı 2 katına,
Dünya nüfusu ise 5 katına çıkmıştır.

Nüfus, sanayileşme, kentleşme, tüketim arttığı için kaynaklar azalmaya başlamıştır. Bu artışı değiştiremeyeceğimiz için o zaman kaynakları kullanırken dikkatli olacağız ve kaynakları azaltmamak için sıfır atığın ilkelerine uyacağız.
Sanayi devrimine bağlı olarak ortaya çıkan teknolojik yenilikler ile birlikte artan nüfus ve şehirleşme, yaşam standartlarının ve tüketim alışkanlıklarının farklılaşmasına yol açar; sonuçta da geçmişe nazaran daha çok atığın oluşmasına neden olur.
Bu durum aynı zamanda, başta doğal kaynakların tükenmesi ve iklim değişikliği gibi hususlar olmak üzere tüm canlıları tehdit edecek boyutlara varan hava, su ve toprak kirliliğine neden olur. Sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde atıklarımızı kontrol altına almak, gelecek nesillere temiz, gelişmiş bir Türkiye ve yaşanabilir bir dünya bırakmak için sıfır atık prensibi hedef alınmalı ve entegre bir yaklaşımla atıkların yönetimi sağlanmalıdır.

Sıfır Atığın Hedefleri Nelerdir?

Sıfır Atık Kazançları Nelerdir?
1 ton atık kâğıdın geri kazanımı ile
• 17 ağacın kesilmesi önlenir,
• 12400 m 3 kadar sera gazı engellenir,
• 2,4 m3 atık depolama alanından tasarruf sağlanır.
Yeni üretime kıyasla metal ve plastik geri kazanımı ile %95 enerji tasarrufu sağlanabilir.
Geri dönüştürülen her 1 ton cam için yaklaşık 100 litre petrolden tasarruf edilebilir
Atık camlar tekrar cam ürünlerine; plastikler elyaf ve dolgu malzemesi gibi birçok malzemeye, atık metaller ise tekrar metal ürünlerine dönüşebilir.
Organik atıklardan elde edilebilecek kompost ile topraklarımız daha verimli hale gelir.

DOĞANIN SÜRDÜREBİLİRLİĞİ İÇİN 5D
Düşün gerekli değişe tüketme
Daha az tüket
Değerlendir yeniden kullan
Dönüştür, doğa kazansın
Değiştir, farklı amaçla kullan

Projesi Kapsamında Yürütülen Çalışmalar
İsrafın önlenmesi, doğal kaynaklarımızın daha verimli kullanılması, atık oluşum sebeplerinin gözden geçirilerek atık oluşumunun engellenmesi veya minimize edilmesi, atığın oluşması durumunda ise kaynağında ayrılarak geri dönüşüme kazandırılması noktasında mevcut sistemi daha düzenli, sistemli ve uygulanabilir bir temele oturtmak amacıyla sıfır atık prensibiyle yola çıkılmıştır. Hem Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nda hem de Cumhurbaşkanlığı Külliye ’sinde uygulamaya geçilmiş olup uygulamanın tüm Türkiye’ye yayılması konusunda çalışmalara başlanmıştır.

Sıfır Atık Projesi’nde sürdürülebilir, profesyonel bir yaklaşımla çalışmaların gerçekleştirilebilmesi için 7 aşamadan oluşan yol haritası esas alınır.
1)Odak Noktası- Çalışma Ekibi
Kurumdaki sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasından, etkin ve verimli bir şekilde uygulanmasından ve izlenmesinden sorumlu olacak 1 asil, 1 yedek olmak üzere en az 2 kişi belirlenir. Belirlenen bu kişiler tarafından, sıfır atık yönetimini sağlayacak bir çalışma ekibi kurulur.

2) Mevcut Durum
Atığın özelliği, miktarı, kaynağı, atık biriktirme, toplama ve taşıma yöntemleri, atık geçici depolama alanları ile atıkların teslim edildiği yerlere ilişkin bilgileri içeren mevcut atık yönetimi ortaya konulur.
3)Planlama
Mevcut durum esas alınarak kuruma özgü termin planı hazırlanır. Termin planında ihtiyaçların belirlenme ve temin edilme süresine, eğitim takvimine ve uygulama başlangıcına yer verilir.
4)İhtiyaçlar
Uygulamada kullanılacak tüm ihtiyaçlar belirlenir ve listelenir.
Kumbara, poşet, taşıma aracı, konteyner vb. temin edilir.
Uygulamanın ne şekilde, ne zaman, kimler tarafından gerçekleştirileceğine ilişkin talimatname hazırlanır.
Atıkların geçici olarak depolanacağı alan mevzuata uygun olarak kurulur.
5)Eğitim –Bilinçlendirme
Uygulamada verimli bir çalışma gerçekleştirilebilmesi için hedef kitlelere göre eğitimin gerçekleştirilmesi çok büyük önem taşır.
Hedef kitlelere yönelik uygulamalı eğitim ve bilgilendirme yapılır. Hedef kitle olarak odak noktaları, bakım onarım sorumluları, temizlik görevlileri, geçici depolama alanı sorumluları ve tüm çalışanlar esas alınır
6)Uygulama
Biriktirme ekipmanları, ve tanıtım materyallerinde renk skalası uygulanır. Renklerin insanların algısı üzerinde büyük etkisi olduğundan ve uygulamada standarda erişmek adına renk skalası oluşturulmuştur. Oluşturulan renk skalasına göre;
• Kâğıt-karton atıkları için mavi,
• Plastik atıklar için sarı,
• Cam atıklar için yeşil,
• Metal atıklar için gri,
• Organik atıklar için kahverengi,
• Geri dönüşemeyen atıklar için siyah,
• Tıbbi atıklar için poşetlerde kırmızı, kova konteynerlerde turuncu,
• Tehlikeli atıklar ve elektronik atıklar için şeffaf,
• Tekstil atıkları için pembe;
• Ahşap atıklar için turuncu,
• İri hacimli atıklar için lila,
• Ekmek artıkları için mor,
• Yemek artıkları için beyaz rengin kullanılması tercih edilmiştir.

Temin edilen biriktirme ekipmanları personellerin kolayca ulaşabileceği noktalara, uygun aralıklarla yerleştirilir. Ekipmanlara göre tasarlanmış bilgilendirme materyalleri kolay görülebilecek yerlere asılır.
Atıkların toplanması ve taşınması temizlik görevlileri tarafından gerçekleştirilir. Toplanan atıklar kapaklı kurum içi taşıma araçları ile taşınır.
Ayrı toplanan plastik, kağıt, cam, metal atıklar geri kazanım tesislerine gönderilir.
Sebze-meyve artıkları, park-bahçe atıkları vb. atıklar organik atık olarak adlandırılır. Kompostlama organik maddelerin aerobik veya anaerobik koşullarda mikroorganizmalar vasıtası ile kararlı hale getirildiği bir işlemdir. Açık alanda veya makine ile kompost yapılır. Elde edilen kompost park ve bahçelerde toprak iyileştirici olarak kullanılır.
Bitkisel atık yağlar, atıksu toplama sistemlerinin daralmasına ve tıkanmasına; toprak kirlenmesi ile beraber yeraltı suyu kirlenmesine sebep olur. Bu nedenle ayrı toplanması gereklidir.
Atık elektrikli ve elektronik eşyalar, içeriğinde bulunan ağır metaller nedeniyle çevre ve insan sağlığına zararlı etkilerde bulunabilecek atıklardandır ve ayrı toplanması sağlanmalıdır.
Atık piller, içeriğinde bulunan ağır metaller nedeniyle çevre ve insan sağlığına zararlı etkilerde bulunabilecek atıklardandır ve ayrı toplanması gereklidir.
Tehlikeli atıklar: yanıcı, yakıcı, kanserojen, patlayıcı, tahriş edici, zehirli atıklardandır ve ayrı toplanması sağlanmalıdır.
• Toner-kartuşlar
• Kontamine ambalajlar
• Kontamine filtreler
• Basınçlı kaplar vb.
Tıbbi atıklar, doğrudan veya aracı hayvanlarla bulaşan, cüzzam, veba, kolera, dizanteri, tüberküloz, kuduz, sıtma gibi hastalıklara sebebiyet verebilen atıklardandır. Bu nedenle hiçbir suretle diğer atıklarla karıştırılmamalı, ayrı olarak toplanması sağlanmalıdır.

Ayrı ayrı toplanan atıklar, geçici depolama alanında depolanır. Geçici depolama alanına gelen ve çıkan tüm atıkların kayıtları tutulur. Değerlendirilebilir atıklar çevre lisanslı geri kazanım tesislerine, değerlendirilemeyen atıklar ise çevre lisanslı bertaraf tesislerine gönderilir.

7) Raporlama-İzleme-Önlem-Revizyon
Uygulamadaki tüm atıkların kayıtları tutulur.
Uygulamanın etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla izleme ekipleri uygulamayı değerlendirir.
Elde edilen verilere ilişkin raporlama yapılır; yıllık rapor hazırlanır; eksiklikler ve geliştirilecek taraflar tespit edilir ve önlemler alınır.
Sıfır Atık Projesi Kapsamında Planlanan Çalışmalar
Sıfır Atık Projesi, 2018-2023 dönemini içeren Sıfır Atık Yönetimi Eylem Planı çerçevesinde aşamalı olarak hayata geçirilecektir.
Sıfır Atık Projesi’nin 2018 itibariyle aşamalı olarak;
• Kamu kurumlarında,
• Terminallerde (havaalanı, otogar, tren garı vb.),
• Eğitim kurumlarında (üniversite, okul vb.),
• Alışveriş merkezlerinde,
• Hastanelerde,
• Eğlen-dinlen tesislerinde (otel, restoran vb),
• Büyük iş yerlerinde uygulanması ve 2023 yılında tüm Türkiye’de uygulamaya geçilmesi hedeflenmektedir.

Bizde evimizde atıkları ayırarak bu harekete destek olabiliriz.Mahallelerimizde bulunan atık kutularını kullanabiliriz.Eğer mahallemizde atık kutumuz yoksa bağlı olduğumuz belediye ile iletişime geçip kutular için başvuru yapabiliriz.Evlerinizde çöplerinizi ayrıştırarak sizde bu harekete katılın!
Kaynakça:
https://webdosya.csb.gov.tr/db/sifiratik/icerikler/k-tapc-k-2017-1-20180129130757.pdf
https://sifiratik.co/
https://sifiratik.gov.tr/
https://csb.gov.tr/sifir-atik-video-galeri
https://sifiratiktema.org/